بلیط هواپیما

مدينه و مکانهاي مختلف مسجد النبي، قبرستان بقيع و شهر مدينه

يثرب، مدينه يا مدينة النبي : اين شهر پس از هجرت نبي گرامي اسلام، به مدينة النبي معروف شد، در اولين شب ربيع الاول سال 14 بعثت، پيامبر به يثرب مهاجرت نمودند و سرآغاز تاريخ مسلمانان، از همان سال مي باشد.
فاصله مدينه تا مكه حدود 420 كيلومتر است.

ورود پيامبر به دهكده قبا و تاسيس اولين مسجد ( مسجد قبا)

پيامبر اسلام روز دوشنبه 12 ربيع الاول از مكه به دهكده قبا كه در آن زمان بيش از يك فرسخ با يثرب فاصله داشت رسيدند و پس از سه روز حضرت علي (ع) به ايشان ملحق و پيامبر اولين مسجد را در اين مكان به دست مبارك خود بنا كردند.

پيامبر گرامي اسلام (ص) فرمودند: كسي كه به مسجد من ( مسجد قبا ) بيايد و در آنجا 2 ركعت نماز بخواند، ثواب يك عمره را دارد.

منطقه قبا و جنوب غربی مدینه واقع شده و فاصله این مسجد تا مسجد شریف نبوی حدود شش کیلومتر است. مسجد قبا اولین مسجد ساخته شده در تاریخ اسلام است و بعد از مسجد نبوی بزرگترین و با فضیلت‌ترین مسجد در مدینةالنبی به شمار می‌‌‌‌رود.

بسیاری از مفسران معتقدند که مسجد قبا، همان مسجدی است که قرآن کریم آن را در آیه ١٠٨ سوره توبه ستوده و بر اساس این آیه، مسجد قبا نخستین مسجدی است که بر پایه تقوا بنا شده است. در زمان پیامبر(ص) گروهی از اهل مدینه که نمی‌خواستند در نماز مسجد قبا حاضر شوند، مسجد دیگری در قبا بنا کردند که به مسجد ضرار (یعنی مسجد گمراهان) معروف شد و به دستور پیامبر(ص) تخریب گشت. مسجد قبا مورد عنایت پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) بوده است و روایاتی از ایشان در فضیلت آن نقل شده است.

از آثار اسلامی به ‌جا مانده در قبا، پس از مسجد قبا، مشاهدی مانند حجر فاطمه(س) بنت رسول الله(ص) و چاهی منسوب به پیامبر(ص) است.

ورود پیامبر اعظم(ص) به قبا، در جریان هجرت از مکه به مدینه و اقامت چند روزه در این محل، از مهم‌ترین رخداد‌‌های تاریخی قبا به شمار می‌رود. پیامبر(ص) پس از ورود به قبا، خانه کلثوم بن هدم، بزرگ بنی‌عمرو را محل استراحت، و خانه سعد بن خیثمه را محل ملاقات تعیین کرد.

با مطالعه منابع تاریخی می‌توان مهم‌ترین عامل اقامت چند روزه پیامبر(ص) در قبا را ساخت مسجد، و پیوستن علی بن ابی‌طالب(ع) و وابستگان به ایشان دانست. سلمان فارسی، در مدت چند روز اقامت پیامبر(ص) در محله قبا، به سنجش رفتار و کردار پیامبر(ص) پرداخت و در نهایت به حقانیت دعوت ایشان ایمان آورد. محله قبا شاهد وقایع مهمی چون ایجاد عقد اخوت بین مهاجران و انصار، تشریع وجوب زکات و دلایل و معجزاتی چون جوشیدن آب از انگشتان پیامبر(ص) بود.

ساخته شدن مسجد قبا به ‌دستور پیامبر(ص) را می‌توان از مهم‌ترین اقدامات ایشان، پس از خروج از مکه، قلمداد کرد؛ چراکه این نخستین بار بود که پیامبر(ص)، با تکیه بر اقتداری که به عنوان حاکم اسلام عهده‌دار شده بود، مسجدی را تأسیس کرد و در آن نماز جماعت اقامه نمود.با مطالعه سیره عملی پیامبر(ص) نیز می‌توان گزاره‌‌های تاریخی فراوانی را استنتاج کرد که می‌تواند الگوی مناسبی برای تعریف کارکرد‌های مساجد، در عهد نبوی، دانسته شود. پیامبر(ص)، پس از خروج از محله قبا و ورود به مدینه نیز، بر اهمیت مسجد قبا تاکید می‌‌کرد؛ چنان‌که صحابه را بر شرکت در نماز جمعه مسجد قبا توصیه می‌کرد و خود در روز‌های شنبه و دوشنبه، پیاده یا سواره به مسجد قبا می‌رفت. سخنان و خطبه‌‌های رسول خدا(ص)، در مسجد قبا نیز، از دیگر منابع معرفت دینی دانسته می‌شود.

ورود پيامبر به مدينه و تاسيس مسجدالنبي

سجدُالنّبی یا مسجد نبوی، از مهمترین زیارتگاه‌های مسلمانان که پس از مسجدالحرام، مقدس‌ترین مسجد در نزد مسلمانان است. پیامبر اسلام این مسجد را در سال اول هجری، و در آغاز ورود خود به مدینه ساخت. پیامبر اسلام، نماز خواندن در مسجدالنبی را معادل ده هزار نماز در مسجدهای دیگر (غیر از مسجدالحرام) دانسته است. حجره و مرقد پیامبر اسلام‌(ص) و همچنین خانه حضرت زهرا(س) در اواخر قرن اول هجری بخشی از این مسجد گردیدند.

مسجدالنبی که در آغاز حدود هزار متر مربع بود، پس از توسعه در قرن چهارده شمسی، فضای مُسَقف آن به حدود ۹۸ هزار متر مربع، پشت‌بام ۶۷ هزار متر مربع و صحن آن به ۲۳۵ هزار متر مربع گسترش یافت. همچنین بیش از ۲۱۰۰ ستون در مسجدالنبی ساخته شد. منبر پیامبر و نیز چند محراب از جمله محراب پیامبر، محراب تهجد و همچنین گنبد سبز، از دیگر قسمت‌های موجود در مسجدالنبی است.

مسلمانان پیش یا پس از ادای فریضه حج، غالباً به زیارت مسجدالنبی می‌روند و زیارت این مسجد را در کمال معنوی سفر حج خود مؤثر می‌شمارند. رَوْضَةُ النَّبی بخشی میان منبر و حجره نبوی در مسجدالنبی است که پیامبر آن را باغی از باغ‌های بهشت توصیف کرده است. مسجدالنبی همچنین برای شیعیان جایگاه ویژه‌ای دارد، و برای ورود در آن احکام مستحبی بیان شده است. مسجدالنبی همچنین از اماکن مقدسی است که می‌توان در آن نماز را کامل یا شکسته خواند و نیز ورود جنب، حائض و نفساء در آن حرام است.

قسمت هاي تاريخي داخل مسجدالنبي

ستونهاي مسجد :
ستون محلقه : نزديك محراب فعلي بوده و براي معطر كردن فضاي مسجد عود بر آن مي سوزاندند.
ستون عايشه يا استوانه عايشه : ستوني است در مسجدالنبي نزديک قبر مطهر و محراب پيامبر گرامي اسلام.
ستون سرير : مسلمانان شبها در كنار آن مي نشستند و مشغول ذكر و عبادت مي شدند.
ستون محرس ( حرس يا ستون علي ابن ابي طالب) : حضرت علي (ع) در كنار اين ستون مي ايستادند و از پيامبر اسلام محافظت مي كردند.
ستون وفود : كنار اين ستون محل ديدار پيامبر با گروهها و قبايل و هيئات هاي اعزامي از ساير بلاد بوده است.
ستون حنانه : پيامبر خدا هنگام سخنراني به درختي كه كنار محراب بود تكيه مي دادند و از آن به عنوان منبر استفاده مي كردند.
ستون توبه ( اسطوانةالتوبه، معروف به ابولبابه ) : محلي است كه توبه ابولبابه كه به مسلمانان و پيامبر خيانت كرده بود با استغاثه بخشيده شد

خانه و مرقد مطهر پيامبر ( حجره طاهره ) : پيامبر هنگام بناي مسجدالنبي دو اطاق براي همسران خود سوده و عايشه در كنار مسجد از خشت و درخت خرما بنا كردند كه اكنون قبر شريف پيامبر در آنجا واقع است.

خانه حضرت فاطمه زهرا ( س ) :
خانه حضرت فاطمه (س) پشت خانه عايشه بود و درب خانه علي (ع) كنار ستونهاي وفود و حرس قرار داشت.

ابعاد حجره طاهره 16متر در 15 متر و مساحت آن حدود 240 متر مربع است. گنبد سبز يا گنبد الخضراء روي حجره طاهره است.

روضة النبي :
از خانه پيامبر(ص) تا خانه حضرت فاطمه (س) به سمت شمال و تا منبر پيامبر از سمت غرب در مسجدالنبي محل روضه است. پيامبر فرمودند: بين منزل و منبر من باغي از باغهاي بهشت است و به روايتي، قبر مطهر حضرت فاطمه زهرا (س) در اين مکان و به روايتي ديگر در قبرستان بقيع مي باشد.

منبر پيامبر گرامي اسلام (ص) :
اولين منبري كه براي پيامبر (ص) ساخته شد، سكويي از گل بود که پيامبر بر روي آن سخنراني ميکردند، ولي اكنون منبري يكپارچه از سنگ مرمر نفيس، كه حدود 400 سال پيش ساخته شده به جاي منبر پيامبر نصب گرديده است.


ايوان صفه (محل اصحاب صفه) : به علت افزايش مهاجران به مدينه در آن زمان رسول خدا دستور دادند در كنار مسجدالنبي براي تهيدستان ايوان سقف داري بسازند تا آنان در آنجا سكونت كنند. در ميان اين گروه افرادي چون بلال، سلمان فارسي، عمار ياسر و مقداد به چشم مي خوردند. تعداد اين افراد، 70 تا 100 نفر ذکر شده است. براي اين افراد که آنها را اصحاب صفه ميگويند، کلاسهاي سواد آموزي برگزار ميگرديد و آنان هميشه در صف اول نماز جماعت و ميدانهاي جنگ حاضر بودند.

قبرستان بقيع

قبرستان بقیع در شهر مدینه منوره و در جوار مسجد النبی (ص) یکی از مساجد معروف جهان اسلام قرار گرفته است و به‌عنوان کهن‌ترین آرامستان مسلمانان شناخته می‌شود. این سرزمین پیش از اسلام، بوستانی سرسبز در حوالی یثرب بود که با گیاهانی همچون درختان غرقد پوشیده شده بود و به همین دلیل به‌نام «بقیع‌الغَرقد» شهرت یافت. از آغاز سده نخست هجری، این زمین به‌عنوان محل دفن مسلمانان  انتخاب شد و به مرور زمان بسیاری از بزرگان اسلام و شخصیت‌های برجسته دینی از جمله  چهار تن از امامان شیعه امام حسن(ع)، امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) و دیگر وابستگان پیامبر خدا در آن به خاک سپرده شدند. همین موضوع سبب شد بقیع جایگاهی والا در تاریخ و فرهنگ اسلامی پیدا کند.

امروزه قبرستان بقیع در قلب مدینه قرار دارد و با توسعه‌های صورت‌گرفته، به‌طور مستقیم به صحن مسجد النبی متصل است. این آرامگاه تاریخی از چهار سمت با خیابان‌های مهم شهر احاطه شده است؛ ضلع غربی آن به حرم نبوی پیوسته، ضلع جنوبی در امتداد خیابان ابوایوب انصاری، ضلع شرقی در بلوار ملک فیصل و ضلع شمالی در خیابان عبدالعزیز واقع شده است.

 اما پس از حمله وهابیان بر عربستان، در روز هشتم شوال سال ۱۳۴۴ق مشهور به یوم الهدم، تخریب گردید. اکنون سطح بقیع در جوار حرم نبوی با خاک یکسان است و سنگ نوشته‌ای در آن مشاهده نمی‌شود.

تصویری از بقیع قبل از تخریب توسط وهابی ها

ائمه بقیع

چهار تن از امامان دوازده‌گانه شیعه در قبرستان بقیع آرمیده‌اند. در گذشته، قبور این بزرگواران زیر گنبد و بارگاهی باشکوه قرار داشت که در سال ۱۳۴۴ هجری قمری به دستور وهابیان تخریب شد. با این حال، این مزار شریف به‌واسطه حضور این چهار بزرگوار همچنان قلب تپنده معنویت در مدینه است:

• امام حسن مجتبی(ع) – شهادت ۵۰ق
• امام سجاد(ع) – شهادت ۹۵ق
• امام محمد باقر(ع) – شهادت ۱۱۴ق
• امام جعفر صادق(ع) – شهادت ۱۴۸ق

منسوبان پیامبر(ص)

از زمانی که پیامبر اسلام(ص) بقیع را به‌عنوان محل دفن مسلمانان تعیین کردند، شماری از بستگان و نزدیکان ایشان نیز در این مکان به خاک سپرده شدند. نام بسیاری از آنان در منابع تاریخی ثبت شده و برخی نیز در گذشته دارای بقعه و بارگاه بوده‌اند.

• عباس بن عبدالمطلب (عموی پیامبر)
• صفیه دختر عبدالمطلب (عمه پیامبر)
• عاتکه دختر عبدالمطلب (عمه پیامبر)
• حلیمه سعدیه (دایه پیامبر)
• فاطمه بنت اسد (مادر حضرت علی(ع))
• ام‌البنین (مادر حضرت عباس(ع))
• ام فروه (مادر امام صادق(ع))

همسران پیامبر(ص)

بیشتر همسران رسول خدا(ص) در بقیع مدفون هستند. اسامی برخی از آن‌ها عبارتند از:

• زینب دختر خزیمه
• ماریه قبطیه
• زینب بنت جحش
• حفصه بنت عمر
• صفیه بنت حیی بن اخطب
• سوده دختر زمعة
• جویریه دختر حارث
• عایشه دختر ابوبکر
• ام سلمه

فرزندان پیامبر(ص)

علاوه‌بر همسران و منسوبان، چند تن از فرزندان و نوادگان پیامبر اسلام (ص) نیز در بقیع دفن شده‌اند.

• رقیه بنت پیامبر(ص)
• زینب بنت پیامبر(ص)
• ام‌کلثوم بنت پیامبر(ص)
• ابراهیم بن پیامبر(ص)

از نسل پیامبر(ص) شخصیت‌های زیر در بقیع به خاک سپرده شده‌اند:

• زید بن حسن بن علی(ع)
• اسماعیل بن جعفر صادق(ع)
• محمد بن عبدالله بن حسن نفس زکیه

صحابه پیامبر(ص)

صحابه به کسانی گفته می‌شود که پیامبر اکرم (ص) را دیده و تا پایان عمر به ایشان ایمان آورده‌اند. شمار صحابه پیامبر بیش از صد هزار نفر برآورد شده است. آن دسته از یاران پیامبر که از مکه به مدینه هجرت کردند، مهاجرین نامیده شده و آن دسته از کسانی که در مدینه میزبان پیامبر و همراهان ایشان بودند، انصار لقب گرفتند. برخی از این صحابه، پس از وفات در قبرستان بقیع دفن شده‌اند و نام آن‌ها در منابع تاریخی ثبت شده است.

انصار

• اسعد بن زراره
• سعد بن معاذ
• اسید بن حضیر
• ابوسعید خدری
• جابر بن عبدالله انصاری

مهاجران

• عثمان بن مظعون (اولین مدفون در بقیع)
• مغیرة بن حارث بن عبدالمطلب
• عبدالله بن مسعود
• عبدالرحمن بن عوف
• مقداد بن عمرو
• عثمان بن عفان
• صهیب بن سنان
• سعد بن ابی وقاص
• عقیل بن ابی‌طالب
• عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب

سایر دفن‌شدگان بقیع

قبرستان بقیع تنها محل دفن ائمه و بزرگان خاندان پیامبر نبوده و طی قرون مختلف، گروه‌های مختلفی از مسلمانان برجسته نیز در آن به خاک سپرده شده‌اند. از جمله تابعین که هرچند پیامبر(ص) را ندیده‌اند، اما اصحاب ایشان را درک کرده‌اند. از مهم‌ترین این افراد می‌توان به نافع مولی ابن عمر، یکی از علما و مالک بن انس، امام مذهب مالکی اشاره کرد.

علاوه‌بر تابعین، علما، شهدا و صاحب‌منصبان نیز در بقیع دفن شده‌اند. برخی از علمای برجسته مانند حسن بن علی بن شدقم (۹۹۹ق)، احمد احسائی (۱۲۴۱ق) و محمدعلی العمری (۱۴۳۲ق) در این گورستان مدفون شده‌اند. از جمله شهدا، می‌توان به جمعی از مجروحان جنگ احد و حسن مثنی، از نوادگان پیامبر(ص) اشاره کرد.

همچنین برخی رجال سیاسی و امیران نیز در بقیع دفن شده‌اند؛ مانند امیر چوپان سولدوزی، امیر ایلخانی و امیر سیف‌الدین الحسین بن ابی‌الهیجاء. این گستردگی دفن‌شدگان نشان‌دهنده اهمیت بقیع به‌عنوان مکانی مقدس و مورد احترام در تاریخ اسلام است.

بيت الاحزان

در كنار بقيع درختي بود، كه حضرت فاطمه زهرا (س) همراه حسن و حسين (ع) به آنجا مي آمدند و در فراق مرگ پدرشان و مظلوميت حضرت علي (ع) گريه مي كردند. اين مکان به بيت الاحزان معروف بود.

کوه احد يا جبل احد

محل جنگ احد و محل شهادت و دفن حمزه سيدالشهداء عموي گرامي پيامبر و محل زخمي شدن پيامبر گرامي اسلام و شكستن پيشاني و دندان آن حضرت و زخمي شدن حضرت علي ابن ابي طالب (ع) و محل دفن تعدادي از شهداي جنگ احد، مي باشد.
پيامبر گرامي اسلام (ص) فرمودند: اگر کسي به مدينه به زيارت من بيايد و به زيارت قبر عمويم حمزه نرود بر من جفا کرده است.

مسجد قبلتين ( ذوقبلتين )

يهوديان، مسلمانان را سرزنش مي كردند كه پيامبر شما بر قبله يهود، بيت المقدس نماز مي خواند.
پيامبر اسلام سر به آسمان بلند كردند و از خدا خواستند كه مسلمانان را از سرزنش يهود و دشمنان اسلام نجات دهد. تا اينكه در روز دوشنبه 15 رجب سال دوم هجري، زماني كه پيامبر نماز ظهر را در اين محل به جا مي آوردند، آيات تغيير قبله بر آن حضرت نازل شد و اين فرمان باعث خوشنودي پيامبر و مسلمانان گرديد و از آن به بعد مسلمين رو به كعبه نماز خواندند.

مسجد شجره – ذوالحليفه (ابيار علي )

مسجد شجره در مسير خروج از مدينه به طرف مکه، و در منطقه ابيار علي مي باشد و محل احرام و ميقات كساني است كه از مدينه عازم حج يا عمره مي شوند.

مسجد شجره در محلی واقع شده که رسول خدا در وقت رفتن به مکه، در زیر درخت سمره نماز خوانده و به همین مناسبت، آن را مسجد شجره می‌نامند. افزون بر آن، رسول خدا در جریان سفر سال ششم هجرت که منتهی به امضای معاهده حدیبیه شد، در همین‌جا مُحْرم گردید.

مساجد سبعه

مساجد سبعه، عنوان هفت مسجدی است که در مدینه و در نزدیکی هم قرار دارد. گفته شده این مساجد در ماجرای جنگ خندق، محل افرادی بوده که در آن حضور داشتند و یا نماز گزاردند. این مساجد کوچک در سمت غربی کوه سَلْع و در نزدیکی خندقی که مسلمانان در زمان پیامبر اکرم(ص) برای دفاع از مدینه در مقابل حمله کفار کنده بودند، واقع شده‌ است. از مساجد سبعه، تنها مسجدهای فتح و ابوبکر بازسازی شده و برخی از آن‌ها طی سال‌های گذشته، تخریب شده‌اند. از این مساجد، با نام‌های «مساجد فتح» و «مساجد خندق» نیز یاد می‌شود.

این هفت مسجد عبارتند از:
۱- مسجد فتح
۲- مسجد سلمان فارسی
۳- مسجد امام علی بن ابی طالب(علیه السلام)
۴- مسجد ابوبکر
۵- مسجد فاطمة الزهراء(علیها السلام)
۶- مسجد عمر
۷- مسجد قبلتین

مساجد ديگر مدينه

• مسجد غمامه
• مسجد علي ابن ابي طالب (ع)
• مسجد مباهله يا مسجد الاجابه
• مسجد ابوذر غفاري
• مسجد فضيخ
• مسجد ردالشمس
• مشربه ام ابراهيم